احاديث شريف نبوى براى « تدوين تاريخ » ، مسأله‌اى است كه برخى از محققان بدان پرداخته‌اند و اين به دليل ارتباط و تأثير و تأثّرى است كه ميان شيوه‌هاى محدثان و مورخان وجود دارد . با نگاهى به بيشتر مورخان مسلمان نخستين ، در مىيابيم كه آنان قبل از آن كه « مورخ » باشند ، « محدث » بوده‌اند ( همچون ابن اسحاق ، واقدى و طبرى ) . در اين باره ، مقالات و نوشته‌هايى وجود دارد كه تأثير حديث در تدوين تاريخ را مورد بررسى قرار داده است . « 1 » از اين رو هدف بحث ما دنبال كردن اين موضوع نيست ، بلكه كوشش محدودى است براى تبيين شيوهء يكى از نويسندگان مسلمان ، كه تلاش كرده است تا با استفاده از احاديث شريف نبوى ، به ارزيابى حوادث تاريخ بپردازد ؛ يعنى بررسى شيوهء ابن حزم در كتاب حجة الوداع كه بر پايهء بهره‌گيرى از احاديث شريف نبوى ، خواسته است تا اين سفر پر بركت پيامبر ( ص ) را كه - از مدينه تا مكه انجام گرفت - به نگارش درآورد . ابو محمد على بن احمد بن سعيد بن حزم اندلسى ، يكى از بزرگترين متفكران اسلامى است كه به طور خاص در اندلس و به طور عام در كلّ جهان اسلام درخشيده است ، به طورى كه مؤلفات گستردهء وى ، شامل بيشترين رشته‌هاى معرفت بشرى همچون : فقه ، تاريخ ، علم اخلاق ، منطق ، فلسفه ، اديان ، انساب ، عشق و شعر مىشود . « 2 » ابن حزم در شب فطر سال 384 ه . در قرطبه متولد شده و در سال 456 ه . در گذشته است . كتابهاى شرح حال ، بدان اشارت دارند كه وى حافظ ، عالم به حديث و فقه الحديث ، اهل استنباط احكام از كتاب و سنت ، و متبحّر در دانشهاى فراوان و عامل به علمش بوده است . « 3 »

--> ( 1 ) . به عنوان نمونه ر . ك : عبد العزيز الدورى ، بحث فى نشأة علم التاريخ ( بيروت : 1960 ) ؛ اكرم العمرى ، بحوث فى تاريخ السنة المشرفة ( بغداد : 1967 ) ؛ صالح احمد العلى ، « الرواية و الاستاذ ، مجلة المجمع العلمى العراقى » ، ج 1 ، م 31 ( بغداد : 1980 ) ؛ محمد جاسم حمادى ، « اثر دراسة التدوين و الاسناد فى الحديث على نشؤ و تطوّر الفكر التاريخى » ، مجلة المؤرخ العربى ، عدد 23 ، بغداد ، 1983 . ( 2 ) . ر . ك : رسائل ابن حزم الاندلسى ( تحقيق : احسان عباس ، بيروت : 1980 ) . ( 3 ) . حميدى ، جزوة المقتبس ( قاهره : 1966 ) ص 308 ، دربارهء شرح زندگى ابن حزم و انديشه‌هاى او كتابهاى فراوانى نوشته شده است . به عنوان مثال ر . ك : الطاهر احمد مكى ، دراسات عن ابن حزم و كتابه طوق الحمامه ( قاهره : 1977 ) زكريا ابراهيم ، ابن حزم الاندلسى ( دار الفكر العربى ، قاهره ، بدون تاريخ ) در زبان اسپانيايى نيز نوشته‌هاى زيادى دربارهء او هست .